سبد خرید شما خالی است.
زمان مطالعه20 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
بدسکتور شدن هارد یکی از رایجترین مشکلات ذخیرهسازی اطلاعات است که میتواند باعث از دست رفتن دادهها و کاهش عملکرد سیستم شود. در این مقاله به بررسی کامل بدسکتور هارد، علائم شناسایی، دلایل ایجاد و روشهای رفع آن میپردازیم.
امروزه هارد دیسکها و حافظههای SSD مهمترین بخش ذخیرهسازی اطلاعات در کامپیوترها، لپتاپها و سرورها محسوب میشوند. تمامی فایلهای شخصی، اطلاعات کاری، سیستم عامل و نرمافزارهای مختلف روی این حافظهها ذخیره میشوند. به همین دلیل بروز هرگونه مشکل در این تجهیزات میتواند خسارتهای سنگینی به کاربران وارد کند. یکی از رایجترین مشکلاتی که بسیاری از کاربران در طول عمر هارد دیسک خود با آن مواجه میشوند، بدسکتور شدن هارد است.
بدسکتور شدن هارد یکی از مهمترین دلایل کند شدن سیستم، از بین رفتن اطلاعات، ایجاد خطاهای خواندن و نوشتن و حتی خرابی کامل هارد محسوب میشود. این مشکل میتواند در هاردهای اینترنال، اکسترنال و حتی SSDها مشاهده شود و برخلاف تصور بسیاری از افراد، تنها مختص هاردهای قدیمی نیست.
در واقع ممکن است خرید یک هارد دیسک تازه تولید شده نیز دارای تعدادی بدسکتور باشد. البته تولیدکنندگان معتبر پیش از عرضه محصولات خود، تستهای دقیقی روی هاردها انجام میدهند تا بخشهای معیوب شناسایی و از دسترس خارج شوند. با این حال به مرور زمان و در اثر استفاده مداوم، احتمال ایجاد بدسکتور افزایش پیدا میکند.
در ادامه به صورت جامع و تخصصی با مفهوم بدسکتور شدن هارد، دلایل ایجاد آن، روشهای تشخیص و راهکارهای رفع این مشکل آشنا خواهیم شد.
برای درک بهتر مفهوم بدسکتور شدن هارد ابتدا باید با ساختار ذخیرهسازی اطلاعات آشنا شویم. فضای ذخیرهسازی در هارد دیسکها به بخشهای کوچکی تقسیم میشود که به آنها سکتور (Sector) گفته میشود. هر سکتور وظیفه ذخیره بخشی از اطلاعات را بر عهده دارد.
زمانی که یکی از این سکتورها به هر دلیلی آسیب ببیند و دیگر قادر به ذخیره یا بازیابی صحیح اطلاعات نباشد، اصطلاحاً به آن بدسکتور یا Bad Sector گفته میشود.
وجود بدسکتور باعث میشود که هنگام دسترسی به اطلاعات ذخیره شده روی آن بخش، سیستم با خطا مواجه شود. در برخی مواقع هارد تلاش میکند چندین بار اطلاعات را از سکتور آسیبدیده بخواند که همین موضوع موجب کند شدن شدید سیستم میشود.
اگر تعداد بدسکتورها افزایش پیدا کند، عملکرد کلی هارد کاهش یافته و در نهایت ممکن است اطلاعات مهم کاربر از بین برود یا هارد به طور کامل از کار بیفتد.
بدسکتور میتواند به دلایل مختلفی ایجاد شود. برخی از این دلایل ماهیت فیزیکی دارند و برخی دیگر ناشی از مشکلات نرمافزاری هستند.
مهمترین عوامل ایجاد بدسکتور عبارتاند از:
هر یک از این عوامل میتوانند بخشی از سکتورهای هارد را از چرخه ذخیرهسازی خارج کنند و زمینه ایجاد بدسکتور را فراهم سازند.
یکی از مهمترین موضوعاتی که کاربران باید درباره بدسکتور شدن هارد بدانند، تفاوت میان انواع بدسکتور است. به طور کلی بدسکتورها به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
بدسکتور فیزیکی زمانی ایجاد میشود که بخشی از ساختار سختافزاری هارد آسیب ببیند. در هاردهای مکانیکی (HDD) این آسیب معمولاً روی سطح صفحات مغناطیسی ایجاد میشود.
عوامل زیر میتوانند باعث ایجاد بدسکتور فیزیکی شوند:
بدسکتور فیزیکی در اغلب موارد قابل تعمیر نیست. نرمافزارها تنها میتوانند این بخشها را شناسایی و از دسترس خارج کنند تا سیستم دیگر از آنها استفاده نکند.
بدسکتور منطقی برخلاف نوع فیزیکی، ناشی از خرابی سختافزاری نیست. در این حالت سکتور سالم است اما سیستم عامل یا ساختار فایل قادر به دسترسی صحیح به آن نیست.
دلایل ایجاد بدسکتور منطقی شامل موارد زیر میشود:
خبر خوب این است که در بسیاری از مواقع بدسکتور منطقی با استفاده از ابزارهای نرمافزاری قابل رفع است.
بسیاری از کاربران تصور میکنند بدسکتور تنها مختص هاردهای مکانیکی است، اما این تصور کاملاً اشتباه است.
حافظههای SSD نیز ممکن است دچار سلولهای معیوب شوند. البته ساختار SSD با HDD متفاوت است و در آن خبری از صفحات مغناطیسی و هد خواندن و نوشتن نیست.
در SSDها هر سلول حافظه دارای تعداد مشخصی چرخه نوشتن و پاک کردن است. پس از پایان این چرخهها، سلول مورد نظر ممکن است دیگر قابل استفاده نباشد.
به همین دلیل شرکتهای سازنده SSD از فناوریهایی مانند Wear Leveling و Bad Block Management استفاده میکنند تا سلولهای آسیبدیده را مدیریت کنند.
بسیاری از کاربران زمانی متوجه اهمیت بدسکتور میشوند که اطلاعات ارزشمند خود را از دست دادهاند. در حالی که این مشکل میتواند اثرات گستردهای روی عملکرد سیستم داشته باشد.
برخی از مهمترین خطرات بدسکتور شدن هارد عبارتاند از:
〉 مطالعه بیشتر
به همین دلیل کارشناسان توصیه میکنند سلامت هارد به صورت دورهای بررسی شود و همیشه از اطلاعات مهم نسخه پشتیبان تهیه گردد.
تمام تجهیزات ذخیرهسازی دارای طول عمر مشخصی هستند. هرچه میزان استفاده از هارد بیشتر شود، احتمال بروز بدسکتور نیز افزایش مییابد.
در هاردهای HDD عواملی مانند:
در کاهش عمر مفید هارد نقش دارند.
در SSDها نیز تعداد چرخههای نوشتن محدود است و پس از رسیدن به سقف مشخصی، احتمال ایجاد بلاکهای معیوب افزایش پیدا میکند.
به همین دلیل توصیه میشود کاربران علاوه بر بررسی سلامت هارد، پس از چند سال استفاده مداوم به فکر تعویض حافظه ذخیرهسازی خود نیز باشند.
در بسیاری از موارد بدسکتور پیش از آنکه خسارت جدی ایجاد کند، علائمی از خود نشان میدهد. شناسایی این نشانهها میتواند از نابودی اطلاعات جلوگیری کند.
برخی از علائم اولیه عبارتاند از:
نادیده گرفتن این علائم میتواند باعث گسترش بدسکتورها و خرابی کامل هارد شود.
یکی از مهمترین سوالاتی که برای کاربران مطرح میشود این است که چگونه میتوان بدسکتور شدن هارد را تشخیص داد؟ خوشبختانه هارد دیسکها پیش از خرابی کامل، نشانههایی از خود بروز میدهند که در صورت توجه به آنها میتوان از آسیبهای جدی جلوگیری کرد.
گاهی اوقات کاربران تصور میکنند کند شدن سیستم تنها به دلیل ضعیف بودن سختافزار یا سنگین شدن ویندوز است؛ در حالی که در بسیاری از مواقع علت اصلی، وجود بدسکتور در هارد است. هرچه تعداد این بخشهای آسیبدیده بیشتر شود، سیستم زمان بیشتری را برای دسترسی به اطلاعات صرف میکند و در نتیجه عملکرد کلی دستگاه کاهش مییابد.
در ادامه مهمترین نشانههای بدسکتور شدن هارد را بررسی میکنیم.
یکی از اولین علائم بدسکتور شدن هارد، کاهش محسوس سرعت سیستم است. در این شرایط ممکن است:
زمانی که هارد به یک سکتور معیوب برخورد میکند، چندین بار تلاش میکند اطلاعات را بخواند. همین فرآیند باعث افزایش زمان پاسخدهی و کاهش سرعت کلی سیستم میشود.
اگر هنگام انتقال فایلها با پیامهایی مانند موارد زیر مواجه میشوید، احتمال وجود بدسکتور افزایش مییابد:
این خطاها معمولاً زمانی ظاهر میشوند که فایل مورد نظر روی بخشی از هارد قرار گرفته باشد که دچار آسیب شده است.
یکی دیگر از علائم رایج بدسکتور شدن هارد، خرابی ناگهانی فایلها است. در این حالت ممکن است:
در چنین شرایطی اطلاعات موجود در سکتور آسیبدیده به درستی قابل بازیابی نیستند.
کاربرانی که با بدسکتور شدن هارد مواجه هستند معمولاً از فریز شدن سیستم شکایت دارند. در این حالت:
این مشکل به دلیل تلاش مکرر هارد برای دسترسی به سکتورهای معیوب رخ میدهد.
در برخی موارد بدسکتورهای گسترده میتوانند فایلهای حیاتی ویندوز را تحت تأثیر قرار دهند. نتیجه این اتفاق نمایش صفحه آبی مرگ یا BSOD خواهد بود.
اگر این خطاها به صورت مکرر تکرار شوند، بررسی سلامت هارد ضروری است.
در هاردهای مکانیکی HDD صداهای غیرعادی میتوانند نشانه آسیب فیزیکی باشند.
برخی از این صداها عبارتاند از:
این صداها اغلب نشاندهنده خرابی هد یا آسیب سطح دیسک هستند که میتوانند به ایجاد بدسکتور فیزیکی منجر شوند.
اگر ویندوز شما قبلاً در ۲۰ ثانیه بالا میآمد اما اکنون چند دقیقه زمان نیاز دارد، احتمال وجود بدسکتور در درایو سیستم وجود دارد.
از آنجایی که فایلهای بوت در ابتدای فرآیند راهاندازی بارگذاری میشوند، وجود سکتورهای خراب در این بخش باعث افزایش زمان بوت خواهد شد.
یکی از بهترین روشهای تشخیص مشکلات هارد استفاده از فناوری SMART است.
SMART مخفف عبارت:
Self-Monitoring, Analysis and Reporting Technology
میباشد.
این فناوری به طور مداوم وضعیت سلامت هارد را بررسی میکند و اطلاعات مهمی درباره عملکرد آن ارائه میدهد.
برخی از پارامترهای مهم SMART عبارتاند از:
| پارامتر | توضیح |
|---|---|
| Reallocated Sector Count | تعداد سکتورهای جایگزین شده |
| Pending Sector Count | سکتورهای مشکوک |
| Uncorrectable Sector Count | سکتورهای غیرقابل اصلاح |
| Read Error Rate | نرخ خطا در خواندن اطلاعات |
| Power-On Hours | میزان ساعات کارکرد هارد |
افزایش اعداد مربوط به سکتورهای معیوب معمولاً نشانه شروع خرابی هارد است.
خوشبختانه ابزارهای متعددی برای بررسی سلامت هارد و شناسایی بدسکتور وجود دارند.
یکی از محبوبترین نرمافزارهای بررسی سلامت هارد است.
ویژگیها:
این برنامه برای کاربران مبتدی و حرفهای مناسب است.
HD Tune یکی از قدیمیترین و قدرتمندترین ابزارهای تست هارد محسوب میشود.
قابلیتها:
در بخش Error Scan میتوان نقاط آسیبدیده هارد را مشاهده کرد.
اگر به دنبال بررسی حرفهای هستید، Victoria یکی از بهترین گزینهها محسوب میشود.
مزایا:
این نرمافزار بیشتر توسط تعمیرکاران حرفهای استفاده میشود.
HDDScan ابزار رایگان و قدرتمندی برای بررسی وضعیت هارد است.
امکانات:
ویندوز به صورت پیشفرض ابزاری به نام CHKDSK در اختیار کاربران قرار داده است.
این ابزار میتواند:
برای اجرای آن مراحل زیر را انجام دهید:
chkdsk C: /f /r
در این دستور:
استفاده میشود.
فرآیند اسکن ممکن است بسته به حجم هارد چندین ساعت زمان ببرد.
بسیاری از کاربران سکتور ضعیف را با بدسکتور اشتباه میگیرند.
سکتور ضعیف بخشی از هارد است که هنوز قابل استفاده است اما سرعت پاسخدهی آن کاهش یافته است.
در مقابل، بدسکتور بخشی است که دیگر قادر به ذخیره یا بازیابی صحیح اطلاعات نیست.
در بسیاری از موارد سکتورهای ضعیف در آینده به بدسکتور تبدیل میشوند. به همین دلیل مشاهده تعداد زیاد Slow Sector میتواند هشداری جدی برای خرابی قریبالوقوع هارد باشد.
به محض مشاهده هر یک از علائم زیر باید از اطلاعات مهم نسخه پشتیبان تهیه کنید:
بسیاری از کاربران تا زمان از کار افتادن کامل هارد برای بکاپگیری صبر میکنند که معمولاً منجر به از دست رفتن اطلاعات ارزشمند میشود.
در هاردهای امروزی تعداد بسیار محدودی سکتور جایگزین شده ممکن است طبیعی باشد. تولیدکنندگان بخشی از فضای هارد را برای جایگزینی سکتورهای معیوب در نظر میگیرند.
اما اگر:
باید هارد را در آستانه خرابی در نظر گرفت.
افزایش مداوم بدسکتورها معمولاً نشانه آغاز فرسودگی جدی هارد است و در چنین شرایطی تعویض هارد بهترین راهکار خواهد بود.
پس از شناسایی بدسکتور، مهمترین سوالی که برای کاربران مطرح میشود این است که آیا میتوان بدسکتور را برطرف کرد یا خیر؟ پاسخ این سوال به نوع بدسکتور بستگی دارد. همانطور که پیشتر اشاره شد، بدسکتورها به دو دسته منطقی و فیزیکی تقسیم میشوند. بدسکتورهای منطقی در بسیاری از موارد قابل رفع هستند، اما بدسکتورهای فیزیکی معمولاً قابل تعمیر نیستند و تنها میتوان آنها را از چرخه استفاده خارج کرد.
در ادامه موثرترین روشهای رفع بدسکتور شدن هارد را بررسی میکنیم.
یکی از سادهترین و کاربردیترین ابزارهای موجود برای رفع بدسکتور منطقی، دستور CHKDSK در ویندوز است.
این ابزار میتواند:
برای اجرای این ابزار:
chkdsk C: /f /r
در صورت اسکن درایو سیستم، ویندوز درخواست راهاندازی مجدد خواهد داد تا فرآیند بررسی تکمیل شود.
برخی نرمافزارهای تخصصی میتوانند در رفع مشکلات منطقی هارد و مدیریت سکتورهای معیوب نقش موثری داشته باشند.
یکی از محبوبترین ابزارهای حرفهای تعمیر هارد است.
امکانات:
قابلیت Remap باعث میشود سکتورهای آسیبدیده از دسترس خارج شده و سکتورهای رزرو شده جایگزین آنها شوند.
این نرمافزار سالهاست به عنوان یکی از ابزارهای شناختهشده در زمینه رفع بدسکتور معرفی میشود.
ویژگیها:
البته باید توجه داشت که این نرمافزار قادر به تعمیر آسیبهای فیزیکی واقعی نیست.
HDAT2 یکی از ابزارهای قدرتمند سطح پایین برای مدیریت خطاهای هارد است.
مزایا:
این ابزار بیشتر برای کاربران حرفهای توصیه میشود.
در برخی موارد بدسکتورهای منطقی با فرمت سطح پایین قابل رفع هستند.
Low-Level Format باعث میشود:
نکته بسیار مهم این است که این روش تمامی اطلاعات را پاک میکند؛ بنابراین پیش از انجام آن باید از اطلاعات مهم نسخه پشتیبان تهیه شود.
همچنین این روش هیچ تاثیری بر بدسکتورهای فیزیکی ندارد.
پاسخ کوتاه خیر است.
زمانی که سطح مغناطیسی هارد یا سلولهای حافظه SSD دچار آسیب فیزیکی شوند، امکان بازگرداندن آن بخش به حالت اولیه وجود ندارد.
در چنین شرایطی نرمافزارها تنها میتوانند:
به همین دلیل اگر تعداد بدسکتورهای فیزیکی در حال افزایش باشد، بهترین راهکار تعویض هارد خواهد بود.
اگر اطلاعات مهمی روی هارد آسیبدیده دارید، قبل از هرگونه عملیات تعمیر بهتر است ابتدا از دادهها نسخه پشتیبان تهیه کنید.
در مواردی که فایلها قابل دسترس نیستند، میتوان از نرمافزارهای ریکاوری استفاده کرد.
برخی از بهترین ابزارهای بازیابی اطلاعات عبارتاند از:
| نرمافزار | کاربرد |
|---|---|
| Recuva | بازیابی فایلهای حذف شده |
| EaseUS Data Recovery | ریکاوری حرفهای اطلاعات |
| R-Studio | مناسب برای خرابیهای پیشرفته |
| Disk Drill | بازیابی فایل از هارد آسیبدیده |
| MiniTool Power Data Recovery | ریکاوری اطلاعات از پارتیشنهای آسیبدیده |
هرچه عملیات بازیابی زودتر انجام شود، احتمال موفقیت بیشتر خواهد بود.
برخی کاربران تلاش میکنند تا مدتها از هارد آسیبدیده استفاده کنند؛ اما در بعضی شرایط ادامه استفاده از هارد منطقی نیست.
در موارد زیر بهتر است هارد تعویض شود:
ادامه استفاده از چنین هاردی میتواند باعث از دست رفتن کامل اطلاعات شود.
اگرچه نمیتوان به طور کامل از ایجاد بدسکتور جلوگیری کرد، اما رعایت برخی نکات میتواند احتمال بروز آن را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.
هاردهای مکانیکی نسبت به ضربه بسیار حساس هستند. به ویژه زمانی که در حال کار هستند.
توصیه میشود:
نوسانات برق یکی از عوامل مهم ایجاد خطاهای هارد است.
استفاده از:
میتواند از آسیبهای احتمالی جلوگیری کند.
قطع ناگهانی برق یا خاموش کردن اجباری سیستم ممکن است منجر به آسیب فایل سیستم و ایجاد بدسکتور منطقی شود.
همیشه سیستم را از مسیر استاندارد خاموش کنید.
افزایش بیش از حد دما میتواند عمر هارد را کاهش دهد.
راهکارها:
استفاده از نرمافزارهایی مانند:
به شما کمک میکند قبل از وقوع خرابی جدی از وضعیت هارد مطلع شوید.
| ویژگی | HDD | SSD |
|---|---|---|
| نوع خرابی | مغناطیسی و مکانیکی | سلولهای حافظه |
| حساسیت به ضربه | بسیار زیاد | کم |
| امکان ایجاد بدسکتور | بله | بله |
| عمر مفید | محدود | محدود |
| مدیریت سکتور معیوب | Remap | Wear Leveling |
| احتمال خرابی فیزیکی | بیشتر | کمتر |
هر دو نوع حافظه ممکن است دچار سکتورهای معیوب شوند، اما نحوه بروز و مدیریت این مشکل در آنها متفاوت است.
بسیاری از کاربران پس از مشاهده علائم خرابی هارد مرتکب اشتباهاتی میشوند که باعث تشدید مشکل خواهد شد.
برخی از رایجترین اشتباهات عبارتاند از:
به خاطر داشته باشید که هیچ نرمافزاری نمیتواند آسیب فیزیکی واقعی را درمان کند.
بدسکتور شدن هارد یکی از رایجترین مشکلات تجهیزات ذخیرهسازی است که میتواند در هاردهای HDD، SSD، هاردهای اکسترنال و حتی حافظههای صنعتی رخ دهد. بدسکتور زمانی ایجاد میشود که بخشی از فضای ذخیرهسازی دیگر قادر به خواندن یا نوشتن صحیح اطلاعات نباشد.
این مشکل به دو نوع فیزیکی و منطقی تقسیم میشود. بدسکتورهای منطقی معمولاً با ابزارهای نرمافزاری قابل رفع هستند، اما بدسکتورهای فیزیکی اغلب غیرقابل تعمیر بوده و تنها میتوان آنها را از چرخه استفاده خارج کرد.
نشانههایی مانند کند شدن سیستم، خرابی فایلها، خطاهای خواندن و نوشتن، هنگ کردن مکرر و افزایش زمان بوت میتوانند هشداری برای وجود بدسکتور باشند. به همین دلیل بررسی دورهای سلامت هارد و تهیه نسخه پشتیبان از اطلاعات اهمیت بسیار زیادی دارد.
در نهایت اگر تعداد بدسکتورها به مرور افزایش پیدا کند، بهترین تصمیم تعویض هارد و انتقال اطلاعات به یک حافظه جدید خواهد بود.
بدسکتور منطقی در بسیاری از موارد قابل رفع است، اما بدسکتور فیزیکی معمولاً قابل تعمیر نیست و تنها از دسترس خارج میشود.
بله. اگرچه ساختار SSD با HDD متفاوت است، اما سلولهای حافظه آن نیز ممکن است دچار خرابی و بلاکهای معیوب شوند.
CrystalDiskInfo، HD Tune، Victoria HDD و HDDScan از بهترین ابزارهای بررسی سلامت هارد هستند.
بله. هارد هنگام دسترسی به سکتورهای معیوب زمان بیشتری صرف میکند و همین موضوع باعث کاهش سرعت سیستم میشود.
فرمت معمولی تأثیری بر بدسکتور فیزیکی ندارد. در برخی موارد ممکن است خطاهای منطقی را برطرف کند.
با جلوگیری از ضربه، استفاده از محافظ برق، کنترل دما، خاموش کردن صحیح سیستم و بررسی دورهای سلامت هارد میتوان احتمال ایجاد بدسکتور را کاهش داد.
بله. افزایش مداوم بدسکتورها معمولاً نشانه خرابی تدریجی هارد است و باید هرچه سریعتر از اطلاعات نسخه پشتیبان تهیه شود.
اگر تعداد بدسکتورها در حال افزایش باشد یا هارد علائم خرابی جدی نشان دهد، تعویض آن بهترین و مطمئنترین راهکار خواهد بود.
