سبد خرید شما خالی است.
زمان مطالعه10 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
درکتفاوت فرمت کامل با فرمت سریع در چیست؟ به شما اجازه میدهد تا مدیریت بهتری بر تجهیزات ذخیرهسازی خود داشته باشید.
همه ما حداقل یک بار با پنجره فرمت کردن در ویندوز روبرو شدهایم. چه زمانی که یک هارد اکسترنال جدید میخریم و چه زمانی که میخواهیم ویندوز را از نو نصب کنیم. اما سوال اصلی اینجاست که آن چکباکس کوچک “Quick Format” واقعاً چه تغییری در سرنوشت دادههای ما ایجاد میکند؟
برای درک تفاوت فرمت کامل با فرمت سریع در چیست؟|تفاوت Format و Quick Format، باید هارد را مانند یک کتاب بزرگ تصور کنید. فرمت سریع فقط فهرست مطالب ابتدای کتاب را پاک میکند، در حالی که متن کتاب هنوز سر جای خود باقی مانده است. اما فرمت کامل، انگار تمام صفحات کتاب را یکییکی با پاککن تمیز میکند و فراتر از آن، سلامت تکتک صفحات را هم بررسی میکند.
وقتی از گزینه سریع استفاده میکنید، سیستمعامل فقط فایل سیستم (مانند NTFS یا exFAT) را بازنویسی میکند و به سکتورهای حاوی اطلاعات کاری ندارد. این یعنی دادهها هنوز فیزیکی روی دیسک هستند و فقط آدرس آنها از بین رفته است. اما در حالت Full Format، ویندوز یک گام فراتر میرود. در نسخههای جدیدتر ویندوز (از ویستا به بعد)، در حالت فرمت کامل، تمام دادهها با مقدار صفر جایگزین میشوند (Zero Filling) که این موضوع امنیت اطلاعات شما را به شدت افزایش میدهد.
انتخاب بین این دو روش بستگی به هدف شما و زمانی دارد که در اختیار دارید. در دنیای پرسرعت امروز، اکثر کاربران به دنبال نتیجه آنی هستند، اما گاهی صبر کردن برای یک فرمت طولانی، از هزینههای گزاف آینده جلوگیری میکند.
اگر یک هارد نو خریدهاید یا مطمئن هستید که هارد شما سالم است و فقط میخواهید سریعاً فضا را برای ریختن فایلهای جدید خالی کنید، فرمت سریع بهترین گزینه است. این روش در عرض چند ثانیه انجام میشود و فشار فیزیکی کمتری به درایو وارد میکند. در واقع، برای کارهای روزمره و زمانی که قصد فروش هارد را ندارید، این متد کاملاً استاندارد و کافی است.
اگر احساس میکنید سرعت کپی فایلها روی هارد اکسترنال شما کم شده یا با خطاهای عجیب روبرو میشوید، وقت آن است که به تفاوت فرمت کامل با فرمت سریع به دید یک ابزار عیبیابی نگاه کنید.
فرمت کامل فرآیندی به نام “اسکن بدسکتور” را انجام میدهد. سیستمعامل تمام نقاط هارد را بررسی میکند تا مطمئن شود سکتور خرابی وجود ندارد. اگر نقطهای آسیب دیده باشد، ویندوز آن را علامتگذاری کرده و از نوشتن اطلاعات روی آن در آینده جلوگیری میکند تا فایلهای شما خراب نشوند.
یکی از کلیدیترین بخشهای تفاوت فرمت کامل با فرمت سریع بحث امنیت و قابلیت بازیابی (Recovery) است.
قابلیت ریکاوری در فرمت سریع: از آنجایی که محتوای اصلی سکتورها پاک نمیشود، نرمافزارهای بازیابی اطلاعات به راحتی میتوانند عکسها و اسناد شما را برگردانند. اگر هارد خود را فرمت سریع کردهاید و پشیمان شدهاید، هنوز شانس بزرگی دارید.
امنیت در فرمت کامل: در این حالت، به دلیل بازنویسی سکتورها با صفر، بازیابی اطلاعات بسیار دشوار و در اکثر موارد غیرممکن است. اگر قصد دارید هارد اینترنال قدیمی خود را بفروشید، حتماً از فرمت کامل استفاده کنید تا خریدار بعدی به حریم خصوصی شما دسترسی نداشته باشد.
| ویژگی | فرمت سریع (Quick) | فرمت کامل (Full) |
| سرعت اجرا | بسیار بالا (چند ثانیه) | طولانی (بسته به ظرفیت) |
| بررسی بدسکتور | انجام نمیشود | به طور دقیق انجام میشود |
| امنیت دادهها | پایین (قابل بازیابی) | بالا (غیرقابل بازیابی) |
| مناسب برای | درایوهای نو و سالم | درایوهای مشکوک و قدیمی |
یکی از ظریفترین بخشها در مبحث تفاوت فرمت کامل با فرمت سریع، درک تفاوت عملکرد آنها روی هاردهای دیسکی (HDD) و درایوهای حالت جامد (SSD) است.
در هاردهای اینترنال قدیمی که دارای پلاترهای چرخشی هستند، فرمت کامل به دلیل حرکت فیزیکی هد روی تمام سطح دیسک، زمان زیادی میبرد اما آسیبی به ساختار وارد نمیکند. اما داستان در مورد SSDها کاملاً متفاوت است.
اس اس دیها تعداد دفعات نوشتن (Write Cycles) محدودی دارند. انجام Full Format روی یک SSD به این معناست که سیستمعامل یک دور کامل روی تمام سلولهای حافظه عملیات نوشتن انجام میدهد که این کار عملاً باعث استهلاک بیدلیل و کاهش طول عمر درایو شما میشود.
چرا برای SSD همیشه فرمت سریع توصیه میشود؟
در تکنولوژی SSD، قابلیتی به نام TRIM وجود دارد. وقتی شما یک SSD را Quick Format میکنید، دستور TRIM به کنترلر درایو اطلاع میدهد که تمام سکتورها آزاد هستند. خودِ درایو در زمان بیکاری (Idle)، عملیات پاکسازی سلولها را به صورت سختافزاری انجام میدهد.
بنابراین در راهنمای تفاوت فرمت کامل با فرمت سریع تفاوت Format و Quick Format، یک اصل طلایی وجود دارد: برای SSDها و حافظههای فلش، همیشه از فرمت سریع استفاده کنید، مگر اینکه هدف شما نابودی کامل اطلاعات برای فروش باشد.
بسیاری از کاربران تصور میکنند که Full Format همان “فرمت سطح پایین” است، اما در واقعیت این یک تصور اشتباه است. در بحث تفاوت فرمت کامل با فرمت سریع باید بدانید که هر دو متدی که در ویندوز میبینید، “High Level” هستند.
فرمت سطح پایین (LLF): این کار معمولاً در کارخانه انجام میشود و ساختار فیزیکی شیارها (Tracks) و سکتورها را روی دیسک ایجاد میکند. ابزارهای نرمافزاری خاصی برای این کار وجود دارند که وقتی هارد به شدت آسیب دیده و با فرمتهای معمولی ویندوز تعمیر نمیشود، به عنوان آخرین راه حل استفاده میشوند.
| پارامتر | Quick Format | Full Format | Low Level Format |
| سطح عملیات | نرمافزاری سطحی | نرمافزاری عمیق | سختافزاری |
| رفع خطاهای دیسک | خیر | بله (نرمافزاری) | بله (بازسازی سکتورها) |
| زمان | ثانیهای | ساعتی | بسیار طولانی |
| ریسک | صفر | کم (فقط استهلاک) | بالا (احتمال از کار افتادن درایو) |
در بخش پایانی بررسی تفاوت فرمت کامل با فرمت سریع در چیست، به یکی از حیاتیترین دغدغههای کاربران یعنی بازگرداندن اطلاعات از دست رفته میپردازیم. حقیقت این است که دنیای صفر و یکها همیشه راهی برای بازگشت باقی میگذارد، مگر اینکه عمداً آن را مسدود کرده باشید.
اگر به اشتباه درایوی را فرمت سریع کردهاید، اولین و مهمترین قانون این است: هیچ فایل جدیدی روی آن کپی نکنید. هر داده جدیدی که روی هارد ریخته شود، جایگزین فایلهای قبلی شده و شانس بازیابی آنها را برای همیشه از بین میبرد. اما در صورت انجام فرمت کامل، به دلیل بازنویسی فیزیکی سکتورها، حتی پیشرفتهترین مراکز بازیابی اطلاعات نیز با چالشهای جدی روبرو خواهند شد.
نرمافزارهای بازیابی با اسکن سکتورهای آزاد، امضای فایلها (File Signatures) را پیدا کرده و ساختار پوشهبندی را بازسازی میکنند. در واقع، چون در Quick Format بدنه اصلی فایلها دستنخورده باقی مانده، نرخ موفقیت بازیابی معمولاً بالای ۹۰ درصد است.
این موضوع بار دیگر بر اهمیت تفاوت فرمت کامل با فرمت سریع در چیست؟ از منظر امنیت شخصی تاکید میکند؛ اگر هارد اکسترنال خود را به کسی امانت میدهید، فرمت سریع ابداً روش امنی برای حذف عکسهای شخصی نیست.
هنگامی که قصد خرید هارد اکسترنال یا اینترنال جدیدی را دارید، آگاهی از این تفاوتها به شما کمک میکند تا تستهای اولیه سلامت را به درستی انجام دهید.
تست سلامت در بدو خرید: اگر یک هارد اینترنال دست دوم تهیه کردهاید، هرگز به فرمت سریع اکتفا نکنید. یک بار Full Format انجام دهید تا اگر هارد دارای بدسکتور مخفی است، در همان ابتدا مشخص شود.
انتخاب فایل سیستم مناسب: در حین فرمت (چه سریع و چه کامل)، انتخاب بین NTFS (برای ویندوز) و exFAT (برای استفاده مشترک ویندوز و مک) اهمیت زیادی دارد.
سرعت درگاه اتصال: اگر قصد دارید یک هارد اکسترنال ۵ ترابایتی را فرمت کامل کنید، حتماً از پورت USB 3.0 یا USB-C استفاده کنید، در غیر این صورت ممکن است این فرآیند روزها طول بکشد!
برای اینکه بدانید در لحظه نهایی کدام گزینه را انتخاب کنید، این راهنمای سریع را به خاطر بسپارید:
فرمت سریع را انتخاب کنید اگر:
هارد یا فلش نو خریدهاید.
میخواهید سریعاً سیستمعامل نصب کنید.
هارد شما کاملاً سالم است و فقط نیاز به تخلیه فضا دارید.
از درایو SSD یا حافظه موبایل استفاده میکنید.
فرمت کامل را انتخاب کنید اگر:
قصد فروش هارد یا کامپیوتر خود را دارید.
هارد شما کند شده یا پیغام خطا میدهد.
درایو شما مدتی طولانی بدون استفاده بوده و میخواهید سلامت آن را تست کنید.
هارد دستدوم خریدهاید و میخواهید از نبود بدسکتور مطمئن شوید.
در نهایت، درک تفاوت فرمت کامل با فرمت سریع در چیست؟ به شما اجازه میدهد تا مدیریت بهتری بر تجهیزات ذخیرهسازی خود داشته باشید. دنیای سختافزار همیشه با مصالحه همراه است؛ یا سرعت را فدا میکنید تا امنیت و سلامت بیشتری به دست آورید (Full Format)، یا امنیت را در اولویت دوم قرار میدهید تا در زمان صرفهجویی کنید (Quick Format).
انتخاب صحیح نه تنها از اطلاعات شما محافظت میکند، بلکه طول عمر دستگاههای گرانقیمتی مثل هارد اکسترنال و SSD را نیز افزایش میدهد. همیشه به یاد داشته باشید که فرمت کردن، جایگزین پشتیبانگیری (Backup) نیست؛ قبل از هر اقدامی، یک نسخه از فایلهای حیاتی خود را در جای امنی نگه دارید.
در این بخش به پرسشهایی پاسخ میدهیم که به شما در انتخاب نهایی بین این دو متد کمک میکند:
۱. آیا فرمت کامل میتواند عمر هارد اکسترنال را کم کند؟ برای هاردهای دیسکی (HDD)، خیر؛ اما برای SSDها بله. در HDDها، فرمت کامل فقط یک بار خواندن و نوشتن ساده است که بخشی از وظیفه طبیعی دستگاه محسوب میشود. اما در SSD، این کار تعداد دفعات مجاز نوشتن سلولها را مصرف میکند.
۲. چرا ویندوز اجازه فرمت کامل برخی درایوها را نمیدهد؟ اگر درایو مورد نظر حاوی فایلهای سیستمی در حال اجرا باشد یا ویندوز روی آن نصب شده باشد، اجازه فرمت در محیط دسکتاپ را نخواهید داشت. در این حالت باید از طریق محیط بوت (Bootable USB) اقدام کنید.
۳. تفاوت زمان اجرای این دو روش چقدر است؟ در یک هارد اکسترنال ۱ ترابایتی، فرمت سریع حدود ۱۰ تا ۳۰ ثانیه طول میکشد، در حالی که فرمت کامل ممکن است بین ۲ تا ۴ ساعت زمان ببرد. این زمان مستقیماً به سلامت سکتورها و سرعت رابط USB بستگی دارد.
